Benadeling bij de verdeling van een nalatenschap

Bij de verdeling van een nalatenschap moet elke erfgenaam een aandeel ontvangen dat overeenstemt met zijn rechten in de erfenis.

Soms blijkt echter dat één erfgenaam aanzienlijk minder heeft gekregen dan waarop hij aanspraak kon maken.

In dat geval kan sprake zijn van benadeling.

Wat is benadeling?

Benadeling betekent dat:

een erfgenaam bij de verdeling een aandeel ontvangt waarvan de waarde lager is dan het erfdeel waarop hij recht had.

Dat tekort moet aanzienlijk zijn. Een verdeling van een nalatenschap wordt niet aantastbaar louter omdat achteraf discussie ontstaat over een beperkte waardemarge.

Benadeling wordt pas juridisch relevant wanneer de mede-erfgenaam aantoont dat de waarde van wat hij bij de verdeling heeft ontvangen meer dan één vierde lager ligt dan het erfdeel waarop hij recht had.

De grens van  één vierde

Een vordering tot aanvulling is alleen mogelijk wanneer de benadeling meer dan één vierde bedraagt. Die drempel verhindert dat elke beperkte waardediscussie na de verdeling opnieuw tot betwisting leidt.

De mede-erfgenaam moet dus twee zaken bewijzen. Hij moet aantonen welk erfdeel hem toekwam en hij moet aantonen dat de waarde van wat hij werkelijk ontving meer dan 25% lager lag dan dat erfdeel.

Voorbeeld

Een mede-erfgenaam heeft recht op een erfdeel met een waarde van 100.000 euro. Bij de verdeling ontvangt hij goederen met een waarde van 70.000 euro. Het tekort bedraagt dan 30.000 euro.

Omdat dit tekort meer bedraagt dan één vierde van zijn rechtmatige erfdeel, kan een vordering tot aanvulling mogelijk zijn.

Ontvangt dezelfde erfgenaam goederen met een waarde van 80.000 euro, dan bedraagt het tekort 20.000 euro. Dat tekort blijft onder de grens van één vierde, zodat de vereiste drempel niet is bereikt.

De vordering tot aanvulling

Bij benadeling leidt de verdeling niet automatisch tot vernietiging of een volledige herverdeling. De benadeelde mede-erfgenaam kan in beginsel een vordering tot aanvulling instellen.

Die vordering heeft een zuiver herstellend karakter. Zij strekt ertoe het bewezen tekort in het erfdeel aan te vullen, zonder de bestaande verdeling verder dan nodig aan te tasten. De erfgenaam ontvangt dus geen bijkomend voordeel, maar enkel wat aan zijn rechtmatige erfdeel ontbreekt.

De aanvulling gebeurt in principe in geld. Alleen wanneer de partijen daarover akkoord gaan, kan de aanvulling in natura gebeuren, bijvoorbeeld door de toekenning van een bijkomend goed, recht of aandeel in een goed.

Welke waarde telt?

Voor de beoordeling van benadeling telt de waarde van de goederen op het ogenblik van de verdeling.

Latere waardestijgingen of waardedalingen zijn in principe niet beslissend. Een woning kan na de verdeling in waarde stijgen. Een effectenportefeuille kan nadien dalen. Zulke latere ontwikkelingen bewijzen op zichzelf niet dat de verdeling op het moment zelf ongelijk was.

De beoordeling moet dus worden gemaakt op basis van de toestand en de waarde zoals die bestonden op het tijdstip waarop de verdeling werd afgesloten.

Wanneer is aanvulling uitgesloten?

Een vordering tot aanvulling is niet in elke situatie toegelaten.

Wanneer de verdeling deel uitmaakt van een dading, kan een mede-erfgenaam zich in principe niet op benadeling beroepen ten aanzien van die dading. Een dading is een overeenkomst waarmee partijen een geschil beëindigen door wederzijdse toegevingen. Zij is bedoeld om zekerheid te creëren en verdere betwisting te vermijden.

Ook bij een verkoop van erfrecht kan de vordering uitgesloten zijn. Verkoopt een erfgenaam zijn erfrechten zonder bedrog aan een mede-erfgenaam en gebeurt die verkoop op risico van de koper, dan kan de verkoper zich nadien in beginsel niet beroepen op benadeling.

Deze uitzonderingen beschermen regelingen waarmee partijen bewust duidelijkheid en rechtszekerheid wilden bereiken.

Bewijs van benadeling

De mede-erfgenaam die zich op benadeling beroept, moet zijn tekort bewijzen.

Hij moet aantonen welk erfdeel hem toekwam, wat hij werkelijk heeft ontvangen en welke waarde aan die goederen of rechten moest worden toegekend op het ogenblik van de verdeling.

Daarvoor zijn concrete en betrouwbare stukken nodig. Belangrijke bewijselementen zijn onder meer de akte van verdeling, een inventaris van de nalatenschap, waarderingsverslagen, schattingen van vastgoed, bankdocumenten, stukken over schulden en documenten over eerdere schenkingen.

Een vermoeden van ongelijkheid volstaat niet. De benadeling moet objectief kunnen worden vastgesteld en cijfermatig worden onderbouwd.

Verjaring van de vordering

Een mede-erfgenaam die een aanvulling wil vragen, moet tijdig handelen.

De vordering tot aanvulling verjaart na vijf jaar. Die termijn begint te lopen vanaf de datum van de verdeling. Bij opeenvolgende gedeeltelijke verdelingen begint de termijn te lopen vanaf de afsluiting van de volledige verdeling.

Wie te lang wacht, kan de mogelijkheid verliezen om het tekort nog te laten aanvullen.