Mag een leerkracht u verbieden om naar het toilet te gaan tijdens de lesuren?

Tijdens de les gelden afspraken die het klasgebeuren ordelijk moeten laten verlopen. Een school kan ook regels vastleggen over toiletbezoeken.

Hoe ver reikt die bevoegdheid? En welke regels gelden wanneer een leerling dringend naar het toilet moet?

Mag een leerkracht een toiletbezoek verbieden?

Een leerkracht mag een leerling in bepaalde omstandigheden vragen om het toiletbezoek uit te stellen. Een leerling heeft geen onbeperkt recht om de klas op ieder gewenst moment te verlaten.

Er bestaat in Vlaanderen geen specifieke onderwijsregel die bepaalt wanneer een leerling tijdens de les naar het toilet mag. De school kan hierover zelf afspraken vastleggenin het schoolreglement.

De school kan onder meer bepalen dat leerlingen:

• bij voorkeur tijdens de pauze naar het toilet gaan;
• vooraf toestemming vragen;
• niet met meerdere leerlingen tegelijk vertrekken;
• na het toiletbezoek onmiddellijk terugkeren;
• tijdens een toets aanvullende controlemaatregelen volgen.

Dergelijke regels zijn in beginsel toegestaan. Scholen mogen hun leefregels grotendeels zelf bepalen, maar moeten daarbij de rechten van de leerling respecteren.

Wanneer is uitstel van een toiletbezoek redelijk?

Een kort uitstel kan gerechtvaardigd zijn wanneer daarvoor een concrete reden bestaat.

Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer:

• de pauze net voorbij is;
• de pauze binnen enkele minuten begint;
• de leerkracht belangrijke instructies geeft;
• een andere leerling het lokaal al heeft verlaten;
• concrete aanwijzingen op misbruik wijzen;
• een toets of examen bezig is.

De leerkracht staat in voor orde en toezicht in de klas. De verplichting om vooraf toestemming te vragen, is daarom in beginsel redelijk.

De weigering moet wel in verhouding staan tot de omstandigheden. Een standaardregel mag niet automatisch worden toegepast zonder rekening te houden met de ernst en dringendheid van de vraag.

Wat als het toiletbezoek dringend is?

Een leerkracht moet een duidelijke melding van dringendheid ernstig beoordelen.

Een lichamelijke behoefte kan niet altijd worden uitgesteld. Menstruatie, buikpijn, diarree, misselijkheid of andere onverwachte klachten kunnen een onmiddellijk toiletbezoek noodzakelijk maken.

Een school mag leefregels opleggen, maar moet ook de gezondheid en menselijke waardigheid van de leerling respecteren. Kinderrechten blijven binnen de schoolomgeving van toepassing. Kinderen hebben onder meer recht op gezondheidszorg en bescherming van hun welzijn.

De leerling beslist daarom niet onbeperkt zelf wanneer hij of zij de klas verlaat. De school mag een dringende vraag echter evenmin zonder individuele beoordeling weigeren.

Een algemeen verbod?

Een school mag bepalen dat toiletbezoeken bij voorkeur tijdens de pauzes plaatsvinden. Ook een streng beleid tegen lesverstoring of vandalisme kan gerechtvaardigd zijn.

Een absoluut verbod zonder ruimte voor dringende of medische uitzonderingen is juridisch moeilijker te verantwoorden. Schoolregels moeten niet alleen de orde dienen, maar ook de gezondheid, waardigheid en individuele situatie van leerlingen respecteren.

Een evenwichtige regeling beperkt toiletbezoeken tijdens de les zonder deze volledig uit te sluiten. De mogelijkheid van een uitzondering moet behouden blijven wanneer wachten redelijkerwijs niet mogelijk is.

Welke regels gelden bij een medische behoefte?

Sommige leerlingen moeten vaker of onverwacht naar het toilet. Mogelijke oorzaken zijn onder meer:

• een blaas- of darmaandoening;
• diabetes;
• medicatiegebruik;
• een chronische ziekte;
• een beperking;
• menstruatieklachten;
• stress- of angstklachten.

Een school moet bij specifieke onderwijsbehoeften onderzoeken welke redelijke aanpassingen nodig zijn. Redelijke aanpassingen moeten hindernissen wegnemen zodat een leerling maximaal aan de lessen kan deelnemen. Vrij of soepeler toiletgebruik kan, afhankelijk van de omstandigheden, een passende aanpassing zijn.

De leerling hoeft medische of intieme informatie niet voor de volledige klas toe te lichten. De situatie kan discreet worden besproken met de directie, de leerlingenbegeleiding of het centrum voor leerlingenbegeleiding.

Een medisch attest kan nuttig zijn wanneer de behoefte regelmatig terugkomt. Op basis daarvan kunnen vaste afspraken worden gemaakt. Het ontbreken van een attest betekent niet dat een eenmalige dringende situatie zonder meer mag worden genegeerd.

Wat kunt u doen bij herhaalde weigeringen?

Een eenmalig incident kan eerst met de betrokken leerkracht worden besproken. De leerkracht was mogelijk niet op de hoogte van de dringendheid of medische achtergrond.

Bij herhaalde weigeringen kan de leerling of ouder:

• het schoolreglement raadplegen;
• de situatie met de klastitularis bespreken;
• contact opnemen met de leerlingenbegeleiding of het CLB;
• de kwestie aan de directie voorleggen;
• medische afspraken schriftelijk laten vastleggen;
• een algemene toiletregel via de leerlingenraad aankaarten.

De school mag eigen leefregels opstellen, maar die regels moeten de kinderrechten en de geldende onderwijsregels respecteren.