Wie kan een schenking ontvangen?

Een schenking is een veelgebruikte manier om tijdens het leven vermogen over te dragen.

Ouders ondersteunen hun kinderen. Grootouders willen hun kleinkinderen bevoordelen. Ook wie een vereniging, stichting of andere organisatie wil steunen, kan dat doen via een schenking.

Maar wie mag een schenking ontvangen? En wanneer legt de wet beperkingen op?

Wat is een schenking?

Een schenking is:

een overeenkomst waarbij iemand, de schenker, vrijwillig en definitief een goed overdraagt aan een andere persoon, de begiftigde, zonder tegenprestatie.

De schenker verarmt zich bewust. De begiftigde wordt verrijkt. Dat kan gaan om geld, een woning, aandelen, kunst, juwelen of andere goederen.

Een schenking komt niet eenzijdig tot stand. De begiftigde moet de schenking aanvaarden. Zonder geldige aanvaarding is de schenking niet voltooid.

De basisregel: ruime vrijheid

Het Belgische recht vertrekt van een ruime vrijheid. In principe kan iedereen een schenking ontvangen.

De schenker bepaalt zelf wie hij wil bevoordelen. Dat kan een familielid zijn, maar ook een vriend, partner, buur, vereniging, stichting of andere organisatie.

Ook een ongeboren kind kan onder bepaalde voorwaarden een schenking ontvangen. Het kind moet dan al verwekt zijn op het ogenblik van de schenking en later levensvatbaar worden geboren.

Die vrijheid is echter niet absoluut. De wet grijpt in wanneer bescherming nodig is. Dat gebeurt vooral bij kwetsbare personen, afhankelijkheidsrelaties of mogelijke belangenconflicten.

Rechtsgeldige aanvaarding

Sommige personen zijn juridisch onbekwaam om zelfstandig rechtshandelingen te stellen. Dat betekent niet dat zij automatisch uitgesloten zijn als begiftigde.

De wet kiest hier niet voor uitsluiting, maar voor bescherming. Zij zorgt ervoor dat de schenking correct wordt aanvaard en dat het geschonken goed in het belang van de begiftigde wordt beheerd.

De belangrijkste voorbeelden zijn minderjarigen en beschermde meerderjarigen.

 1.  Minderjarigen

Minderjarigen kunnen een schenking ontvangen. Dat komt vaak voor binnen families, bijvoorbeeld wanneer ouders of grootouders geld schenken aan een kind of kleinkind.

Een minderjarige kan de schenking echter niet zelfstandig aanvaarden. De aanvaarding gebeurt via een wettelijke vertegenwoordiger, meestal de ouders of de voogd.

In bepaalde gevallen is ook de tussenkomst van de vrederechter vereist.

 2.  Beschermde meerderjarigen

Ook beschermde meerderjarigen kunnen een schenking ontvangen. Het bestaan van een beschermingsmaatregel sluit hen niet automatisch uit als begiftigde.

De concrete regeling hangt af van de beslissing van de vrederechter. Sommige beschermde personen kunnen zelf aanvaarden. Anderen hebben bijstand nodig. In bepaalde situaties treedt de bewindvoerder op als vertegenwoordiger.

Soms is bovendien een voorafgaande machtiging van de vrederechter vereist. Dat hangt af van de aard van de schenking, de beschermingsmaatregel en het belang van de beschermde persoon.

Uitsluitingen

Naast beschermingsregels bestaan er ook wettelijke beperkingen. In die gevallen mag een bepaalde persoon niet, of niet zomaar, een schenking ontvangen.

Die beperkingen hebben een duidelijke bedoeling. De wet wil misbruik voorkomen. Zij wil vermijden dat iemand voordeel haalt uit een positie van vertrouwen, afhankelijkheid of gezag.

De voornaamste beperkingen zijn:

• Voogden: een voogd mag in principe geen schenking ontvangen van de minderjarige die hij vertegenwoordigt.
• Bewindvoerders: een bewindvoerder kan in principe geen schenking ontvangen van de persoon die onder zijn gerechtelijke bescherming staat.
• Zorgverleners: artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners mogen geen schenking ontvangen van een patiënt die zij tijdens zijn laatste ziekte hebben behandeld.
• Personeel van zorginstellingen: beheerders en personeelsleden van residentiële ouderenzorg mogen in principe geen schenking ontvangen van bewoners van hun instelling.

In bepaalde gevallen kan een uitzondering gelden, bijvoorbeeld bij een nauwe familiale band of een beperkte vergoeding voor bewezen diensten.