Vernietiging van de verdeling van een nalatenschap wegens geweld of bedrog

De verdeling van een nalatenschap bepaalt wat elke erfgenaam uit de erfenis verkrijgt. Omdat een akkoord over de verdeling belangrijke juridische gevolgen heeft, moet elke erfgenaam vrij, bewust en met kennis van zaken instemmen.

Wordt een erfgenaam door bedrog, geweld of ongeoorloofde druk tot instemming gebracht, dan is zijn toestemming aangetast. In dat geval kan de verdeling onder bepaalde voorwaarden worden vernietigd.

Vrije toestemming is essentieel

Een verdeling van een nalatenschap steunt op de geldige toestemming van de mede-erfgenamen. Een erfgenaam mag niet worden misleid, bedreigd of onder ongeoorloofde druk geplaatst. Hij moet vrij kunnen beslissen of hij de voorgestelde verdeling aanvaardt.

Een handtekening volstaat daarom niet altijd. Doorslaggevend is of de erfgenaam vrij, bewust en voldoende geïnformeerd heeft ingestemd.

Ontbreekt die vrije toestemming, dan kan de geldigheid van de verdeling worden betwist.

Bedrog en geweld

 1.  Bedrog bij de verdeling van een nalatenschap

Bedrog betekent dat:

een erfgenaam door misleiding tot akkoord wordt gebracht.

De misleiding moet zijn toestemming daadwerkelijk hebben beïnvloed. De erfgenaam moet dus kunnen aantonen dat hij zonder die misleiding niet, of niet onder dezelfde voorwaarden, met de verdeling zou hebben ingestemd.

Bedrog kan onder meer betrekking hebben op de samenstelling van de nalatenschap, de waarde van goederen, het bestaan van schulden, eerdere schenkingen, de inhoud van de kavels of het achterhouden van relevante documenten.

 2.  Geweld bij de verdeling van een nalatenschap

Geweld betekent dat:

een erfgenaam niet vrij met de verdeling heeft ingestemd door een vorm van geweld.

Het begrip is ruimer dan fysiek geweld. Ook ernstige morele druk, psychologische dwang of misbruik van afhankelijkheid kan de vrije wil van een erfgenaam aantasten.

Een erfgenaam moet kunnen weigeren, onderhandelen en advies inwinnen. Wordt die vrijheid feitelijk weggenomen, dan kan zijn toestemming ongeldig zijn.

Niet elke familiale spanning is juridisch geweld. De druk moet voldoende ernstig zijn om de vrije besluitvorming van de erfgenaam aan te tasten.

Vernietiging van de verdeling

Wanneer bedrog of geweld wordt bewezen, kan de verdeling worden vernietigd.

Vernietiging betekent dat de verdeling haar juridische uitwerking verliest omdat de toestemming ongeldig tot stand kwam. De betwisting gaat dus niet over een verdeling die achteraf tegenvalt, maar over een akkoord dat door misleiding of geweld werd verkregen.

Spijt, wantrouwen of ontevredenheid volstaat niet. De erfgenaam moet concrete feiten aantonen waaruit blijkt dat zijn toestemming door bedrog of geweld werd aangetast.

Herstel zonder volledige herverdeling

Een vordering tot vernietiging leidt niet noodzakelijk tot een volledige herverdeling van de nalatenschap.

De verweerder kan de vernietiging afwenden en een herverdeling beletten door aan de eisende erfgenaam te verschaffen wat aan diens erfdeel ontbreekt. Die aanvulling kan gebeuren in geld of in natura.

Een aanvulling in geld bestaat uit de betaling van een bedrag dat het tekort compenseert. Een aanvulling in natura gebeurt door de toekenning of overdracht van goederen of rechten.

Zo wordt het concrete tekort hersteld zonder dat de volledige verdeling opnieuw moet worden opengebroken. De eisende erfgenaam ontvangt wat hem ontbreekt, maar niet meer dan waarop hij krachtens zijn erfdeel aanspraak kan maken.

Let op!

Een erfgenaam die de verdeling wil aanvechten, moet zorgvuldig omgaan met wat hij uit de verdeling heeft ontvangen.

Vervreemdt een erfgenaam zijn kavel nadat hij het bedrog heeft ontdekt of nadat het geweld is opgehouden, dan is de vordering tot vernietiging in principe niet meer ontvankelijk.

De kavel is het geheel van goederen, rechten of waarden dat aan een erfgenaam wordt toegewezen. Vervreemding betekent dat die kavel geheel of gedeeltelijk aan een derde wordt overgedragen, bijvoorbeeld door verkoop, schenking of ruil.

Bewijs is doorslaggevend

Wie de vernietiging van een verdeling vordert, moet zijn vordering concreet kunnen bewijzen.

Een vermoeden volstaat niet. Ook wantrouwen, spijt of ontevredenheid is onvoldoende. De erfgenaam moet aantonen welke misleiding, dwang of druk heeft plaatsgevonden en waarom die feiten zijn toestemming hebben beïnvloed.

Bij bedrog ligt de nadruk op de verzwegen of fout voorgestelde informatie. Bij geweld ligt de nadruk op de druk die de vrije besluitvorming heeft aangetast.

Mogelijke bewijselementen zijn onder meer berichten, e-mails, notariële briefwisseling, bankdocumenten, waarderingsverslagen, verklaringen en stukken over eerdere schenkingen.