Wat is plaatsvervulling?

Plaatsvervulling is een basisregel van het erfrecht. Door plaatsvervulling kunnen afstammelingen in bepaalde gevallen de plaats innemen van een erfgenaam die zelf niet tot de nalatenschap komt.

Die regeling voorkomt dat een volledige familietak buiten de erfenis valt enkel omdat een erfgenaam is weggevallen.

Wat is plaatsvervulling?

Plaatsvervulling betekent dat de afstammelingen van een erfgerechtigde diens plaats innemen en in zijn graad tot de nalatenschap worden geroepen.

Concreet kunnen kinderen, kleinkinderen of verdere afstammelingen dus erven in de plaats van een persoon die zelf normaal tot de nalatenschap zou zijn gekomen, maar dat niet meer doet.

De afstammelingen treden met andere woorden juridisch in de plaats van die erfgerechtigde.

Wanneer speelt plaatsvervulling?

Plaatsvervulling speelt wanneer een erfgerechtigde zelf niet tot de nalatenschap komt.

Dat is het geval bij:

• vooroverlijden;
• gelijktijdig overlijden;
• verwerping;
• onwaardigheid.

In al die gevallen kunnen de afstammelingen in de plaats van die erfgerechtigde tot de nalatenschap komen.

Let op!

Plaatsvervulling blijft ook mogelijk wanneer iemand eerder de nalatenschap heeft verworpen van de persoon wiens plaats later wordt ingenomen.

De verwerping van een eerdere nalatenschap sluit dus niet automatisch uit dat men later alsnog via plaatsvervulling kan erven.

Plaatsvervulling in de rechte neerdalende lijn

In de rechte neerdalende lijn geldt plaatsvervulling tot in het oneindige.

Dat betekent dat plaatsvervulling mogelijk is door:

• kinderen;
• kleinkinderen;
• achterkleinkinderen;
• verdere afstammelingen.

De plaatsvervulling loopt dus onbeperkt verder in de neergaande lijn.

Let op!

Plaatsvervulling geldt niet ten voordele van de afstammelingen van de echtgenoot of van de wettelijk samenwonende.

De kinderen of verdere afstammelingen van een partner kunnen dus niet via plaatsvervulling erven op basis van die partnerband.

Plaatsvervulling in de rechte opgaande lijn

In de rechte opgaande lijn bestaat geen plaatsvervulling.

In die lijn sluit de naaste verwant de verdere verwanten uit. Ouders hebben dus voorrang op grootouders, en grootouders op overgrootouders.

Plaatsvervulling in de zijlijn

In de zijlijn bestaat plaatsvervulling alleen in bepaalde gevallen.

Plaatsvervulling geldt ten voordele van:

• de afstammelingen van broers en zussen;
• de afstammelingen van ooms en tantes van de erflater.

Dat betekent dat neven en nichten in bepaalde gevallen in de plaats kunnen komen van een broer, zus, oom of tante die zelf niet tot de nalatenschap komt.

Plaatsvervulling ongeacht de graad

Plaatsvervulling is ook mogelijk wanneer er geen erfgerechtigden meer in dezelfde graad overblijven.

Dat kan het geval zijn wanneer alle personen in een bepaalde generatie:

• voor de erflater overleden zijn;
• gelijktijdig met de erflater overleden zijn;
• de nalatenschap hebben verworpen;
• onwaardig zijn.

Plaatsvervulling blijft dan mogelijk, ook wanneer de afstammelingen onderling in ongelijke graden staan.

Verdeling bij staken

Bij plaatsvervulling gebeurt de verdeling bij staken.

Dat betekent dat de nalatenschap eerst wordt verdeeld per familietak. Daarna wordt binnen elke tak verder verdeeld.

Een staak is dus de familietak die vertrekt van de persoon wiens plaats wordt ingenomen.

Voorbeeld

Een overleden ouder laat twee kinderen na. Kind A leeft nog. Kind B is eerder overleden en laat zelf twee kinderen na.

De nalatenschap wordt eerst verdeeld in twee gelijke delen:

• de helft gaat naar kind A;
• de andere helft gaat naar de staak van kind B.

Binnen die tweede staak wordt verder verdeeld per hoofd. De twee kinderen van kind B delen die helft dus elk voor de helft.

Elk kleinkind krijgt in dat geval een vierde van de nalatenschap.