Zwijgrecht, uw recht om te zwijgen

In een rechtssysteem dat steunt op eerlijkheid, rechtszekerheid en de bescherming van individuele vrijheden, neemt het zwijgrecht een centrale plaats in.

Het vormt een van de belangrijkste waarborgen die voorkomen dat iemand onder druk of dwang tegen zichzelf zou verklaren. Maar wat houdt dit recht precies in, en hoe werkt het in de praktijk?

Wat is het zwijgrecht?

Het zwijgrecht maakt deel uit van het principe dat elke verdachte zijn verdediging mag voeren zoals hij dat zelf passend acht. Dit betekent dat niemand verplicht is om verklaringen af te leggen die zijn positie kunnen schaden.

Het recht is stevig verankerd in internationale mensenrechtenverdragen, waaronder:

• het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), en
• het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR).

Die verdragen bepalen expliciet dat:

...een ieder waartegen een strafvervolging werd ingesteld het recht heeft om niet te worden gedwongen om tegen zichzelf te getuigen of een bekentenis af te leggen...

Deze formulering vormt de kern van het zwijgrecht: niemand kan verplicht worden zichzelf te belasten.

Doel van het zwijgrecht

Het belangrijkste aspect van het zwijgrecht is de bescherming tegen zelfincriminatie.

Dit betekent dat:

• u geen antwoorden hoeft te geven die uw eigen strafrechtelijke positie kunnen schaden;
• u niet gedwongen kunt worden tot een bekentenis;
• alles wat u vrijwillig zegt, tegen u kan worden gebruikt.

Daarnaast zorgt het zwijgrecht ervoor dat de bewijslast ligt waar ze hoort: bij het openbaar ministerie of de burgerlijke partij. De verdachte moet zijn onschuld niet bewijzen. Dit sluit aan bij het basisprincipe van ons strafrecht: onschuldig tot het tegendeel is bewezen.

Het zwijgrecht in de praktijk

Wanneer u als verdachte wordt verhoord door de politie of een andere autoriteit, beschikt u te allen tijde over het recht om te zwijgen.

Dat betekent onder meer dat:

• U niet verplicht bent vragen te beantwoorden waarvan u denkt dat ze uw strafrechtelijke positie kunnen schaden.
• U duidelijk en rustig aangeeft dat u zich op uw zwijgrecht beroept, zodat geen misverstanden kunnen ontstaan.
• U bij voorkeur de bijstand inroept van een advocaat die u adviseert en uw rechten bewaakt tijdens het verhoor.
• U beleefd en respectvol blijft tegenover de autoriteiten, ook wanneer u ervoor kiest om niet te antwoorden.

Het belang van het zwijgrecht

Het zwijgrecht:

• voorkomt dat mensen onder druk zichzelf beschuldigen;
• beschermt burgers tegen dwang of ongepaste druk tijdens een verhoor;
• zorgt ervoor dat bewijsvoering rust op objectieve elementen;
• is essentieel voor een eerlijk proces;
• en vormt het tegengewicht tegen de macht van de staat in strafzaken.

Zonder het zwijgrecht zou een eerlijk rechtsproces niet gegarandeerd kunnen worden.